Na wystawie prezentowana jest kolekcja 52 prac przedstawiająca dzieła najznamienitszych polskich artystów z przełomu XIX i XX wieku. Był to okres niezwykłego wręcz rozkwitu na gruncie rodzimej sztuki. Intencją ekspozycji jest ukazanie bogactwa przemian jakim ona ulegała oraz różnorodności powstałych wówczas prac. W skład zbioru wchodzi malarstwo, prace graficzne oraz rzeźby – usytuowane na dwóch salach. Na pierwszej z nich znajdują się głównie dzieła z końca XIX w. Zwiastują one nadchodzącą rewolucję, która objawia się bogactwem nurtów i tendencji wybijających się w tej epoce. W tamtym czasie do głosu dochodzi secesja, symbolizm czy ekspresjonizm. Do kraju docierają także echa europejskiego impresjonizmu. W początkowej części ekspozycji pierwsze skrzypce odgrywa polska historia, której burzliwe meandry przyczyniły się do ukształtowania postaw ówczesnych artystów, a co za tym idzie zawładnęły także ich wyobraźnią.
Juliusz Kossak był mistrzem malarstwa batalistycznego. Szczególnie lubował się w scenach z udziałem jazdy konnej. Bardzo realistyczne ukazywanie tych pięknych zwierząt w takcie bitewnej zawieruchy, stało się jego znakiem rozpoznawczym. (Samosierra – epizod, ok. 1880, depozyt z kolekcji Antoniego Michalaka). Druga połowa XIX wieku, to oczywiście okres wybuchu powstania styczniowego, które odcisnęło swoje piętno także na twórcach tego okresu. Artystą który w sposób wybitny wykorzystywał sztukę jako manifest głębokiego patriotyzmu był Artur Grottger. Siedem heliograwiur z Cyklu Polonia z 1863 roku, wydanych nakładem H. Altenberga we Lwowie ukazuje etapy przebiegu powstania styczniowego. Od dramatycznej branki, poprzez przygotowania, na tragicznym finiszu skończywszy. Obok prezentowany jest również doskonały pod względem anatomicznym, subtelny akt męski (b.r.) tegoż samego autora. Militarnymi akcentami na wystawie są także dwa rysunki : Dobosz (b.r.) oraz Szkic do obrazu (1863-1869), autorstwa Józefa Brandta, a także ukazująca Napoleona – Scena rodzajowa w salonie (2 poł. XIX w.) – Jana Czesława Moniuszki. Oprócz tematyki batalistycznej w tej części ekspozycji prezentowane są także stanowiące novum pejzaże.